a a a

Sedimentkjerner frå det Polare Ural

Skrevet av Herbjørn Presthus Heggen

Publisert: 29.05.2007

Forskarar frå Universitetet i Bergen drog i april til Polare Ural i det nordlege Russland for å hente sedimentkjernar frå islagte innsjøar. Målsettinga er å kartlegge utbreiinga av tidligare tiders isbrear i området. Feltarbeidet var ein del av IPY-prosjektet ICEHUS II og dei held fram med prøvetaking til sommaren.

Våren kom uvanlig tidleg i år, og dette gjorde feltarbeidet meir problematisk enn forventa. Det ble likevel innhenta 8 innsjøkjernar, som vil bli analysert ved Universitetet i Bergen.

Forsking i Nord-Russland dei siste åra tyder på at dei store iskappene under siste istid kom frå frå Barents- og Karahavet i nord, og omslutta Polare Ural (den nordligaste delen av Uralfjella). Det ser ikkje ut som Uralfjella sjølve har vore akkumulasjonsområde for desse store iskappane, slik ein tidlegare har trudd. På vestsida av Polare Ural er ei tydeleg morenelobe, avsett frå aust. Det er derimot uvisst om denne er avsett frå ein eiga iskappe i fjella eller om denne er ein utlaupsbre som kryssa gjennom Uralfjella frå isdekket på det Vest-Sibirske låglandet. Forhåpentlegvis løysar vi dette med ICEHUS II prosjektet.

Forskinga tyder og på at dei store iskappane i Nord-Russland hadde si største utbreiing tidleg i siste istid. Moreneloba vest for Uralfjella er til dømes datert til å vere 50-60 000 år gamal. Dette er i kontrast til dei fleste andre områder i verda (mellom anna Skandinavia) som opplevde dei største isdekka mot slutten av siste istid. Om dette stemmer kan innsjøane i Uralfjella ha vore isfrie i opptil 50-60 000 år eller lengre, og kan dermed brukast som arkiv for klima- og miljøendringar langt tilbake i tid.

Foto: Herbjørn Presthus Heggen
Alexei borer sedimentkjerner.Feltarbeidet denne vinteren starta i byrginga av april. Den 10. april drog ei gruppe forskarar frå Institutt for Geovitskap og Bjerknessenteret ved Universitetet i Bergen, saman med russiske samarbeidspartnarar, ut frå gruvebyen Vorkuta i Nord-Russland. For å nå Uralfjella vart det nytta beltebilar. Målet denne vinteren var innsjøen Lake Kuzty (67,6°N- 67,7°Ø) i Polare Ural. Her ble det tatt innsjøkjernar med både tungt maskinelt utstyr og lettare manuelt utstyr. Det vart til saman tatt 8 kjernar frå innsjøen før vårsmeltinga gjorde det uråd å halde fram.

Fordi det er permafrost i desse områda vil ikkje smeltevatnet trenge ned i grunnen, så det vart etterkvart mykje overvatn på den islagte innsjøen. Dei tunge maskinene køyrde seg stadig fast i vatn og snø. Samtidig måtte tilbaketuren gjerast mens det framleis var mogeleg å krysse dei store elvane med beltevognene. Feltarbeidet vart derfor avbrote etter bare ein vekes effektivt arbeid. Om kjernane når langt tilbake i tid er førebels for tidleg å avgjere. Nokre av prøvane vart tatt med tilbake i bagasjen, slik at innleiande ¹⁴C-dateringar kan gi ein peikepinn om alderen til sedimenta. Resten av prøvematerialet vil bli analysert så snart dette er sendt frå Russland.

Veret i midten av april i år er det som er vanleg i byrjinga av juni. Sjølv dei gamle i Vorkuta hadde aldri opplevd så tidleg vår, så sannsynlegvis har det ikkje vore så varmt i dette området dei siste femti åra. Så er det store spørsmålet om dette er klimaendringar? Ein tidleg vår gir ingen klimaendring, men kanskje kan Det Internasjonale Polaråret vere med på å finne ut om dette også blir framtida i dei Polare Uralfjella.

ICEHUS II prosjektet vil til sommaren halde fram med arbeidet i Polare Ural. Då planleggast nye innsjøundersøkingar der det skal utførast både prøvetaking og sonarmålingar av innsjøavleiringane. I tillegg skal brevariasjonane i Uralfjella bestemmast ved å undersøke og datere lausmassesnitt med morene og andre glasiale avleiringar, samt at isskurt fjell og flyttblokker skal aldersbestemmes med såkalla kosmogene eksponeringsdateringar.

Sist oppdatert: 30.05.2007

Tips en venn

Sedimentkjerner frå det Polare Ural

Mer om " Klima og miljø "

Mer om " Hav og is "

Omtaler

Tilhører tema